William Herschell. Compositor e astrónomo.

 Nos concertos de música académica, existe un certo protocolo establecido que, polo menos aos habituais deste tipo de música, nos parece moi necesario para o correcto goce da nosa adición. Ese protocolo non escrito inclúe costumes tan singulares como a de aplaudir a entrada dos músicos nun concerto de cámara pero non nun concerto sinfónico, no que non aplaudiremos ata a entrada do concertino, e outras mais asisadas como a de non entrar na sala coa obra comezada, manter o silencio ao largo da execución da obra e non facer comentarios cos veciños aínda que aquel violín de alá do fondo desafine coma e estivera adoecido, e o de non abandonar a sala durante o concerto salvo que a permanencia nela xere mais problemas para músicos e público que a saída. Finalmente estarían as vencelladas á invasión das novas tecnoloxías: a necesidade de apagar, que non silenciar, o teléfono móbil. E digo apagar porque  non tedes nin idea do que molesta á concentración de músicos e público o espectáculo de centos de rostros iluminados pola luz procedente das pantallas acesas!

Non incluída en ningunha das categorías citadas figura por méritos propios a que deu orixe a esta publicación: a pregunta que todo espectador neófito quere ver respondida!

O aplaudir entre movementos dunha mesma obra é pecado venial ou motivo abondo de execución sumarísima?

E ven isto a conto porque, van alá uns días, no concerto de clausura do Festival Groba 2018, o propio director da orquestra, non sei ben se como consecuencia dos aplausos recibidos entre o primeiro e o segundo movemento, detivo a execución da Sinfonía nº 8 en Dom de William Herschel entre o segundo e o terceiro, para introducir unha breve biografía do compositor na que sinalaba o paradoxo de ser mais coñecido entre os afeccionados á astronomía que entre os músicos.

O certo é que, despois dunha primeira sorpresa, atopei que esta frescura (no mellor sentido da palabra) tiña aspectos positivos, sobre todo se temos en conta que foi o propio director da orquestra o que toma a decisión de cortar a concentración dos intérpretes. En primeiro lugar podemos pensar que esta actitude desacraliza en certa medida o cerimonial implícito na música “culta”, cousa especialmente interesante con públicos que, como o deste festival, achégase aos concertos con moi pouca experiencia previa. En segundo lugar esta posta en contexto de aspectos históricos, musicolóxicos, etc., da obra que vaise escoitar é enriquecedor para unha escoita activa da mesma. Os argumentos que van en terceiro, cuarto, e restantes lugares, os podedes engadir vos mesmos en función das vosas preferencias.

E, se vos presta, imos co noso paradóxico protagonista: William Herschel. Ou Friedrich Wilhelm, porque era alemán de nacemento. Aínda que, para seguir cos paradoxos, alemán alemán, tampouco; mais ben do Kurfürstentum Braunschweig-Lüneburg, que algúns chaman Electorado de Hannover por razóns evidentes, que calquera pronuncia a denominación correcta! Naqueles tempos este territorio era parte do Sacro Imperio Romano Xermánico, e tiña o mesmo rei que a Gran Bretaña: un tal Jorge II de (como non podía ser doutro xeito) Gran Bretaña e Hannover. Pois ben: William ou Friedrich Wilhelm, foi un dos dez fillos de Isaak Herschel e Anna Ilse Moritzen. Isaak, de ascendencia luterana malia o seu nome, era oboísta na Banda Militar de Hanover, oficio no que formou aos seus fillos Jakob e Wilhelm.

En 1755 o rexemento da Garda Hannoveriana, en cuxa banda tocaban o pai e os dous fillos, foi enviado a Inglaterra. Por pouco tempo, porque dous anos despois, en 1757 os franceses, aliados con Austria, Rusia, Suecia e Saxonia, invadiron Alemaña e o rexemento regresou para defender Hannover. Aquilo era a Guerra dos Sete Anos, pero aínda ningún dos contendentes tiña idea de que o fose. A Batalla de Hastenbeck, foi unha masacre, e a visión da matanza acabou co moito ou pouco espírito bélico que a familia puidera haber tido. Isaak, con moi boa idea, enviou aos seus dous fillos a buscar refuxio en Inglaterra. Jakob, non adaptouse moi ben a un idioma que non ten regras de pronuncia, e dous anos despois regresou a Hannover, pero Friedrich Wilhelm preferiu quedarse en Inglaterra, aínda que tivera que trocar o seu fermoso nome polo mais vulgar de William.

En Inglaterra, libre das obrigas militares, William ampliou a súa formación musical, tanto no interpretativo como na teoría da música. Bo estudante, en pouco tempo tocaba con soltura violín, clavicémbalo e órgano, ademais do seu querido óboe. Boa proba desta habilidade interpretativa é o feito de que Charles Avison, o compositor dos 12 Concerti Grossi sobre Scarlatti, contratouno como primeiro violín e solista para a súa orquestra de Newcastle. Herschel mudouse a Sunderland onde o 20 de abril de 1761 completou a Sinfonía nº 8 en Dom, antes citada. Despois de Newcastle, trasladouse a Leeds e logo a Halifax, onde foi o primeiro organista na igrexa de San Juan Bautista. En 1766, Herschel trasladouse á cidade de Bath, na actualidade Patrimonio da Humanidade, para ser, primeiro o organista da Capela do  Octógono, nun coñecido balneario da cidade citada, e Director de Concertos Públicos, mais tarde.

Willian, tiña agora uns bos ingresos e unha fermosa casa en New King Street que desexaba encher de vida. O 24 de agosto de 1772 chegou a Bath a súa irmá Carolina, que terá un papel fundamental na súa vida. Carolina, ademais de formación musical como o resto dos irmáns, e unha fermosa voz de soprano, tiña un grande interese polos libros. Contan que un día mercoulle a Willian un agasallo que lle cambiou a vida: un libro do astrónomo autodidacta escocés James Ferguson. O Astronomy explained upon Sir Isaac Newton's principles and made easy to those who have not studied mathematics de 1756. A curiosidade intelectual de Willian era notable. Boa proba deste aserto son outros libros da súa biblioteca como Harmonics, or the Philosophy of Musical Sounds e Compleat System of Opticks de Robert Smith e The elements of trigonometry, The elements of optics e The principles of mechanics de William Emerson.

Coa axuda dos seus irmáns Alexander, un hábil artesán, e da propia Carolina, tan interesada pola exploración dos ceos coma o mesmo William, comezou a construír os seus propios telescopios reflectores. Con unha destas construcións, o 13 de marzo de 1781 Herschel observou un obxecto non rexistrado, que a primeira vista parecía un cometa. Estudándoo con coidado conseguiu determinar que en realidade se trataba dun novo planeta: Urano.

Moito poderíamos seguir falando de William e Carolina Herschell, pero deixarémolo para mellor ocasión. Rematarei dicindo que a descuberta de Urano non foi froito da casualidade senón que da paixón e dedicación a ciencia dos dous irmáns naceron grandes avances no eido da astronomía, no estudo das estrelas dobres, nebulosas, acios de estrelas, cometas, etc. Como di o epitafio de William

Coelorum perrupita claustra

(rompeu as barreiras do ceo)

E rematamos cunha brincadeira so para iniciados.

A teoría da influencia de Urano na música do terceiro movemento da Sinfonía Nº 8 en Dom queda pois, con os datos antes expostos, suficientemente refutada.

O reloxo (para os nenos)

Os exipcios, entre outras civilizacións, para coñecer o tempo que tiñan que dedicar a cada actividade dividiron o período entre o amencer e o anoitecer en doce partes que chamaron horas.

Para saber por qué doce e non por exemplo vinte, que son os dedos das dúas mans, compre saber que os exipcios tiñan un sistema baseado nas ducias, tamén coñecido como duodecimal, presente en moitas mais civilizacións e que segue en moitas manifestacións cotiáns: os ovos se venden en ducias, o ano se divide en 12 meses, hai 12 apóstolos, 12 signos no zodíaco e 12 animais na astroloxía chinesa.

Como todo o resto de sistemas de conta, a  ten unha base humana. Se, usando o polgar a modo de punteiro, contamos as falanxes dos restantes catro dedos, sae a conta de doce; unha ducia, 3 falanxes por 4 dedos.

Se usamos os cinco dedos da outra man de multiplicador chegaremos ao sistema sexagesimal: 12 x 5 = 60. E a razón da división da hora en sesenta minutos e estes, á súa vez, en sesenta segundos.

E para saber que tocaba facer en cada momento inventouse o primeiro reloxo: o desprazamento da sombra dun pausiño no chan. Non era moi práctico porque no amencer nin no anoitecer, servía, nin tampouco nos días nubrados. Pero iso en Exipto non eran moitos. Mais tarde inventáronse reloxos de auga, de area, de lume e, por fin, mecánicos.

Os primeiros reloxos mecánicos tiñan unha única agulla, así que ao mirar para el so se podía dicir que era a hora exacta, que faltaba un pouco para chegar ou que xa pasaran. Por exemplo: son as cinco, falta un pouco para as cinco ou pasa bastante das cinco.

Cando un reloxeiro puxo unha segunda agulla, un pouco mais fina e larga que a outra, para que se distinguiran ben) aos reloxos mecánicos complicouse un pouco a forma de ler a hora.

1.  Como unha volta completa á circunferencia, o traxecto enteiro da agulla grande, ten 60 minutos, a distancia que hai entre dous números consecutivos é de 5minutos.
2.  Se a agulla fixo a metade do camiño pasan 30 minutos da hora que sinala a agulla grande.
3. Se fixo unha cuarta parte 15 minutos.
4. E se fixo as tres cuartas partes lle faltan 15 minutos para chegar á seguinte hora.
5. Se a agulla grande está entre as 12 e as 6 conta de cinco en cinco cantas horas hai entre as doce e onde está a agulla. Son as … e (o número que salga)
6. Se a agulla grande está entre as 6 e as 12 conta de cinco en cinco cantas horas hai entre as doce e onde está a agulla. Son as … menos (o número que salga)

A practicar!

Os falsos aforros

https://www.facebook.com/OurPlanetbyattn/videos/195587411270697/?t=129

Van alá uns días Sara Bonner publicou un vídeo realizado nos USA onde se falaba de aforros enerxéticos nun ximnasio, consistentes e instalar xeradores eléctricos nas bicicletas estáticas. Un que está xa afeito a que a xente que paga mais de cen euros de telefonía se queixe do moito que paga pola enerxía eléctrica, ve estes vídeos coa mesma resignación franciscana coa que escoita falar do “imposto ao sol”.

Se me decidín a escribir algo sobre el foi porque o redactor do vídeo confunde as unidades de potencia (vatios), coas de enerxía (vatios · hora ou quilovatios · hora), e considero que este tipo de erros infantís, inxustificables en calquera que fixera o bacharelato, dificultan os aproveitamentos enerxéticos realmente viables. E viabilidade supón que o investimento vai ter un período de retorno axeitado como para que mereza a pena. Compre non esquecer que, como dicían os nosos avós, “o mellor xeito de aforrar é non gastar”.

Pasemos sen mais a un sucinto análise dos contidos do vídeo. Se, como se afirma nel, cada unha das bicicletas estáticas ten un xerador de 200W de potencia nunha hora de exercicio a plena potencia a enerxía total xerada serán soamente 200 Wh é dicir 0,2 kWh.

E iso, é moito ou pouco? Pois, depende! Traducido a cartos, que é como se entende mellor, eses 0,2 kWh, cantos cartos menos suporían no noso recibo de enerxía? Lembremos que a compañía eléctrica nos factura mensualmente, polo que teríamos que calcular primeiramente canta enerxía xeraríamos nese período de tempo. Partindo da hipótese de que dedicamos a esa actividade 26 días ao mes, chegaríamos a producir:

E, cantos cartos son iso? Se collemos un recibo da enerxía consumida na nosa casa un mes calquera (por exemplo da miña) poderiamos tirar a conclusión que como pago 79,94 € por 421kWh, cada quilovatio sae a  5,27 €/kWh, polo que podería aforrar algo mais de 27 € ao mes no meu recibo “da luz”. Craso error! Simplemente dando a volta á folla do recibo de enerxía decatámonos de que o cálculo é un pouco mais complexo! No detalle da factura atopamos unha xeira de conceptos complicados de manexar; na parte de facturación por potencia contratada o “importe por peaxe de acceso”o “importe por marxe de comercialización fixo”; na parte de facturación por enerxía consumida os de “importe por peaxe de acceso”e o de “importe por custe da enerxía”; finalmente un imposto riba da electricidade, un aluguer dos equipos de medida e un IVE.

Para non facer isto demasiado largo admitídeme que renuncie a xustificar paso a paso a afirmación de que, estatisticamente, o importe da enerxía nos recibos domésticos é soamente un 25% do importe total da factura. Que dicir que, no mellor dos casos o aforro acadado sería soamente dunha cuarta parte do previsto: 1,32 €. Cantos anos nos levaría pagar a razón dun euro ao mes a inversión necesaria para converter as bicicletas estáticas en xeradores?

Aínda mais: no vídeo se afirma que a enerxía producida gárdase nunhas baterías e o conxunto está conectado á rede eléctrica. Non estou seguro cal é a situación en California pero en España, aínda que fixéramos un pouco de política/ficción e pensemos que Pedro Sánchez vai a derrogar o RD 900/2015, coñecido coma imposto ao sol, nada indica que a situación pase a permitir á conexión á rede de subministración pública sen establecer ningunha condición técnica para elo, polo que a inversión a facer non sería exclusivamente o do xerador senón o de inversor, baterías, e o resto de elementos necesario para conectarse á rede.

En resumo: menos lobos Carapuchiña!

Bob Dylan, poeta.

Xuño de 1971. Probablemente o meu primeiro viaxe a Barcelona. En febreiro deste mesmo ano entrara a traballar para o Departamento Naval da maior empresa de distribución de material eléctrico do país, que tiña a súa sede central nesa cidade que agora visitaba.

Encantoume Barcelona. As rúas e as casas, as xentes e a fala, a comida e a bebida, o ceo e o mar. E por riba de todo as librerías. Nunha desas merquei o nº 11 da colección Visor de Poesía de Alberto Corazón Editor, que leva por título “Canciones” e cuxo autor e o meu admirado  Robert Allen Zimmerman, mais coñecido coma Bob Dylan, premio Nobel de Literatura de 2016 por “crear unha nova expresión poética dentro da gran tradición da canción estadounidense”.

Era daquela Jesús García Sánchez, fundador co seu irmán Miguel da editorial Visor, un dilanófilo de pro? Porque non deixa de ser curioso que 45 anos antes que a Academia sueca xa alguén pensara en España, onde non se editara algún dos seus discos ata 1966[1], que o bardo de Minnesota, era precisamente iso: un xograr que musicaba os seus propios poemas. Ou foi unha proposta do moi galego escritor e periodista, nado en Madrid, Eduardo Chamorro?

E postos a facerse preguntas de non moi doada resposta, por qué os primeiros libros da Colección Visor de poesía foron editados por Alberto Corazón e non por Jesús García Sánchez, se a editorial Visor foi fundada xa no 1968? Porque Alberto Corazón o autor do seu deseño? Ou porque Alberto Corazón tiña xa unha certa experiencia editorial e un firme compromiso social e político? Nono creo, porque aínda que algunhas fontes outorgan a Corazón a creación da editorial Ciencia Nueva, tal atribución non é xusta, xa que Alberto foi unicamente o responsable do deseño gráfico.

A editorial Ciencia Nueva foi fundada en 1965 por un grupo de doce universitarios os mais deles vencellados ao PCE: María Teresa Bort León, José Esteban Gonzalo, Valentina Fernández Vargas, Javier Gallifa Olive, Rosario de la Iglesia Ceballos, Alberto Méndez Borra, Luis Lorenzo Navarro, María Rosa de Madariaga Álvarez Prida, Lourdes Ortiz, Carlos Piera, Rafael Sarró Iparraguirre e Jesús Munárriz, que foi o seu primeiro director. Outros nomes importantes da editorial foron Jaime Ballesteros, Valeriano Bozal, Manuel Sacristán, Antonio Elorza, Domingo Plácido, Gustavo Bueno, Roberto Mesa, J. Antonio Méndez e Rosario de la Iglesia.

Cando a censura franquista pecha a editorial Ciencia Nueva en 1969, xunto coa de Ricardo Aguilera, Ediciones Halcón e Equipo Editorial de San Sebastián Alberto Corazón funda  que leva o seu nome con dúas coleccións: Comunicación e Visor Poesía, cuxo deseño e portadas comezaron a reportarlle o recoñecemento e prestixio do que goza hoxe a mancheas.

---

Nota [1]: Os catro primeiros discos de Bob Dylan en España, o que se chamaban daquela EP, que tiñan normalmente catro cancións, dúas por cada lado, foron editados por Discophon, un pequeno selo de Barcelona. Se a memoria non me é infiel o primeiro foi un que pasoume totalmente desapercibido (de feito penso que non chegou a Vigo) que levaba “Rainy Day Women #12 & 35” e “Pledging My Time” na cara A e “One Of Us Must Know (Sooner Or Later)” na B. O primeiro que merquei foi “Like a Rolling Stone” con “Gates Of Eden” en la cara B. Logo saíu “Positively 4th Street” que levaba unha versión de menor duración do “Mr Tambourine Man” na cara A, e “From a Buick 6” y “On the Road Again” na B. O derradeiro dos EPs de Dylan en Discophon foi “Highway 61 Revisited” con “Can You Please Crawl Out Your Window” na cara A e “Tombstone Blues” na B.

O libro atopado nun andel

Aló pola xa ben  afastado febreiro de 1969 merquei un libro que hoxe, procurando outro, chegou as miñas mans. Leva por título “El libro de los autores” e foi editado en Bos Aires en xullo de 1967 por “Ediciones de la flor”, unha una editorial arxentina, fundada en 1966 por Daniel Divinsky y Ana Maria Kuki Miler, e unha das poucas que aínda permanece nas mans dos seus creadores orixinais, probablemente grazas ao feito de ser a editora da Mafalda de Quino.

El libro de los autores é unha antoloxía composta polos seis contos xustificadamente escollidos por seis escritores arxentinos, Borges, Castillo, Mujica Laínez, Sábato, Viñas, e Walsh, ben diferentes tanto dende os seus orixes sociais coma dos seus compromisos políticos.

Jorge Luis Borges escolle o Wakefield, de Nathaniel Hawthorne; Abelardo Castillo a Sereiña, de Andersen; Manuel Mujica Laínez nada menos que O terror de Dunwinch, de H.P. Lovecraft;  Ernesto Sábato o sorprendente Bartleby, de Melville; David Viñas O Matadoiro, de Esteban Echeverría e Rodolfo Walsh a alfaia dun autor chinés anónimo A cólera dun particular.

Pero se cada un dos escritores escolle un conto, quen escolle aos escritores? Agachado nunha desas páxinas que nunca se len está a declaración seguinte:

Una antología supone los gustos arbitrarios del antologizador. Quisimos probar una variante: seis escritores dispares estilística, social y políticamente, eligiendo un cuento memorable de la literatura universal.

El resultado se parece a un test, a una confirmación, a una cátedra. El único parecido con una antología convencional es que los seis escritores que eligen fueron determinados por los arbitrarios –y muy racionalizados- gustos de

 Pirí Lugones

Pero, quen é Pirí Lugones? Susana Pirí Lugones Aguirre foi unha escritora, periodista, editora y tradutora nacida en Bos Aires o 30 de abril de 1925, filla de Leopoldo Polo Lugones, e Carme Aguirre. O seu avó por parte do pai foi o insigne poeta Leopoldo Lugones, e por parte de nai o pianista e compositor Julián Aguirre, mentres que o seu pai ten o dubidoso honor de ter desenvolto a picana eléctrica durante a ditadura do Xeneral José Félix Uriburu, polo que Susana adoitaba a presentarse a se mesma como "Pirí Lugones, neta de poeta, filla de torturador".

A vida de Pirí da para mais dunha novela (de feito podedes saber moito mais dela en Los Lugones: Una Tragedia Argentina de Marta Merkin e en Retrato de familia de  Tabita Peralta Lugones a súa filla) Casou e tivo tres fillos aínda que o médico lle indicara que os embarazos eran un grave risco para a súa saúde. Foi unha activista cultural e contribuíu de xeito fundamental a dous dos centros de produción editorial mais importantes da Arxentina, a editorial Jorge  Alvarez e a citada Edicións da Flor, nome da súa autoría.

Cando a comezos dos anos 70 o clima político na Arxentina se fixo insoportable, Pirí pasou da militancia cultural á política, integrándose en tarefas clandestinas de información e intelixencia nos Montoneros. O 24 de decembro de 1978 foi detida nun departamento de Barrio Norte. Contan que mantivo ata último intre o seu sentido do humor dicíndolle aos seus verdugos que eran uns inútiles que nin tan sequera eran capaces de  torturar como o seu pai.

Cousas da vida, que diría Castelao, Pirí Lugones tivo unha relación sentimental con Rodolfo Walsh, igualmente militante Montonero, e igualmente secuestrado e desaparecido. Rodolfo Walsh, escolleu en “El libro de los autores” o conto que eu, coa fachenda propia dos poucos anos, marcara con lapis coma o meu favorito, vai saber ti se por selo mais breve, ou por acaído a miña ideoloxía.

A cólera dun particular[1] está recollido en mais dunha WEB, mais préstame intentar facer a súa versión ao galego, partindo, por suposto, da versión en castelán, que os meus coñecementos de chinés non dan para tanto.

O Rey de  T’sen mandou dicir ao Príncipe de  Ngan-ling:

-          A cambio da túa terra quero darche outra dez veces máis grande. Rógoche que accedas á miña demanda.

O Príncipe contestou:

-          O Rey faime unha gran honra e unha oferta vantaxosa. Pero recibín a miña terra dos meus antepasados príncipes e desexaría conservala ata o fin. Non podo consentir nese cambio.

O Rey anoxouse moito, e o Príncipe mandoulle a  T’ang Tsu de embaixador. O Rey díxolle:

-          O Príncipe non quixo cambiar a súa terra por outra dez veces máis grande. Se o teu amo conserva o seu pequeno feudo, cando eu destruín a grandes países, é porque ata agora considereino un home venerable e non me ocupei del. Pero se agora rexeita a súa propia conveniencia, realmente búrlase de min.

T’ang Tsu respondeu:

-          Non é iso. O Príncipe quere conservar a herdade dos seus avós. Así lle ofreceses un territorio vinte veces, e non dez veces máis grande, igualmente negaríase.

O Rey enfureceuse e dixo a T’ang Tsu:

-          Ti sabes o que é a cólera dun rei?

-          Non - dixo T’ang Tsu.

-          Son millóns de cadáveres e o sangue que corre como un río en mil leguas á redonda -dixo o Rey.

E T’ang Tsu preguntoulle entón ao Rey:

-          Sabe A vosa Maxestade o que é a cólera dun simple particular?

Dixo o Rey:

-          A cólera dun particular? É perder as insignias da súa dignidade e marchar descalzo golpeando o chan coa cabeza.

-          Non - dixo T’ang Tsu. Esa é a cólera dun home mediocre, non a dun home de valor. Cando un home de valor vese obrigado a encolerizarse, como cadáveres aquí non hai máis que dous, o sangue corre apenas a cinco pasos. E, con todo, China enteira vístese de loito. Hoxe é ese día.

E levantouse,  desenvaiñando a espada.

O Rey demudouse, saudou humildemente a T’ang Tsu, e dixo:

-          Mestre, volve ao teu asento. Para que chegar a isto? Comprendín.

---

Nota [1]: Subliñar  que a palabra particular ten aquí o significado de Que concirne a un só individuo ou a un grupo de individuos, por contraposición ao xeral ou universal.

Os raios ascendentes (do plácido luar)

Facendo tempo para entrar na nosa aula de percusión co mestre @Chuco, un compañeiro, Antonio me fixo unha pregunta cuxa resposta penso que pode ser do voso interese. Na tormenta do martes observara que algúns dos raios parecían partir dun punto elevado do chan cara á nube e non do revés. “Pode ser certo ou estou errado?”

Pois estás no certo! Os raios poden clasificarse en catro tipos consonte a polaridade da parte inferior da nube e a lonxitude do trazador. Os raios ascendentes son do orde dun 1% do total de descargas atmoféricas.

1.       Raio negativo descendente: as nubes están cargadas negativamente na súa parte inferior, e o trazador descendente e moito maior que o ascendente. É o mais frecuente en clima temperado. (90% dos existentes).

2.       Raio positivo descendente: as nubes están cargadas positivamente na súa parte inferior, e o trazador descendente e moito maior que o ascendente. Pouco frecuente e moi perigoso. Pode aparecer en montañas ou prominencias importantes.

3.       Raio negativo ascendente: as nubes están cargadas negativamente na súa parte inferior, e o trazador ascendente e moito maior que o descendente.

4.       Raio positivo ascendente: as nubes están cargadas positivamente na súa parte inferior, e o trazador ascendente e moito maior que o descendente. Pouco frecuente e moi perigoso. Pode aparecer en montañas ou prominencias importantes.

Vos deixo un vídeo, non moi doado de interpretar, pero que penso que pode ilustrar o concepto de ascendente.

Grial. Revista galega de cultura

Fai unha chea de anos, concretamente no 1981, merquei un número de GRIAL, que atopei hoxe cando andaba na procura doutras cousas nese vello almacén de lembranzas que un día din en chamar “Faiado máxico”. Seguramente merqueino polos artigos de Valentín Paz-Andrade 'Á fonte autobiográfica na narrativa de Castelao, e o de Mª do Pilar Lorenzo Rivas Os protagonistas masculinos de "Os vellos non deben de namorarse".

Ollando de vagar polas súas follas oxidadas polo tempo atopei no artigo de Emilio Álvarez Blázquez, O Suplemento de "La Noche", trinta anos despois, esta historia de Laxeiro que quero compartir con vos.

De falar de Laxeiro —que é unha das miñas vellas tentacións— encargueime eu, baixo o rótulo de "Genio y figura": Ocupeime del, nada máis nin nada menos, que tres veces, pero pagaba a pena, pois tratábase, de primeiras, de dar a noticia de que se tiña deixado a perilla o que, referido a un pintor, que denantes foi barbeiro, plantexaba a necesidade de coñecer qué foi máis doado para el, si facer o autorretrato ou facer a autoperilla. Na segunda crónica recollíase a noticia de que o pintor tiña perdido, na rúa do Príncipe, un tacón, angustia que o levou a publicar un anuncio breve no "Faro.de Vigo" dando conta da perda, xunto co aviso de que "se 'gratificará su devolución". O asunto era serio, pois ese desnivel na estatura podía deixalo mancado como estatua do futuro.

Por fin, na terceira crónica dábase conta do incendio nocturno da súa guardilla-estudio, na rúa de García Barbón:

-          Qué podo facer, cabo? -preguntoulle Laxeiro, ao xefe de bombeiros.

-          Reclamar ao seguro.

-          Nada teño asegurado, nada hai seguro. Nin siquer o arte.

-          Eu non entendo, pero parece vostede un bón pintor.

-          Tamén vostede ten alma de artista, cabo.

-          Faise o que se pode. Todo o ten perdido menos o tellado. Síntoo.

-          Gracias, cabo.